Sammuch

Dda Wikipedia.
(Redirect 'a Sammuk)
Vaje a: navigazione, truova
Št'artículë è štat scritt a la manèra sudd-lazzial - comines.
Sammuch
Sambucus nigra 2004 c.jpg
Crassifecazzione scientìfeca
Dëminië Eukaryota
Regn Plantae
Sottërègn Tracheobionta
Dëvësion Magnoliophyta
Class Magnoliopsida
Órdënë Dipsacales
Famiglia Caprifoliaceae
Jènërë Sambucus
Spèc S. nigra
Nommenclatura binommiale
Sambucus nigra
L.

Nòm sciëndífëchë[càgna | càgna surgente]

Sambucus nigra L.

Dëscrëzzion[càgna | càgna surgente]

Gl sammuch è n’álbërë pëccërigl (1 a 8 m) ë la famiglia ë lë Crapëfrënnácëë (Caprifoliaceae). Monnassá, prò, gl jènërë Sambucus è štat cullëkat dend a la famiglia ë l'Adoxácëë (Adoxaceae). È na chianda nëtròfëla chë zë tròva fòr fòr o dend a gl bbòsch úmmëdë e lë fratt, andó la tèrra tè në muar azòt. Cresc fin a 1.400 m ávëtë. Gl sammuch tè dend a lë rámëra në mëdull ruoss, gghiangh e assá liegghië. Lë frunn suo oppošt, mbarëpënnat, quasc sèmb chë 5 frënnëcèll ovat-langeolat e appëzzëtuat, sëchëttat a gl lat. Scërisc da abbril a ggiugn. Gl sciuor suo pëccërigl, mbrëfëmuat, gghiangaštr, rëštritt a cëndënar a forma ë mbrèlla. Gl frutt, chë zë fav a gl misc ë aušt e sëttiembr, suo tunn, pëccërigl e nir-viulácëë.

Us[càgna | càgna surgente]

Sciuor[càgna | càgna surgente]

Sciuor ë sammuch višt da vëcin

Chë gl sciuor zë pò fà në scirupp chë z’allònga chë l’akkua. Tògl la set quann fà call.

Sèmb da gl sciuor, zë caccia në succh chë z’addòpra pë fà në lëquor chiamat sammuca, pur së a gl juorn ë uoj zë fa quasc ndutt chë gl ánëcë.

Pë avé në cunnëmiend mbrëfëmuat, zë ponn mett 10 g ë sciuor sicch dend a në litr ë acit, lassènnëlë a gl sol pë quínëcë juorn.

Ponn sërvì a mbrëfëmuà la bbirra e lë vin.

Frutt[càgna | càgna surgente]

Frutt ë sammuch

Chë gl frutt zë fa na chëmbëttura, chë prò par ca manna spiss ë cuorp kuann zë në magna në muar. Piácënë assá a gl mierl, gl túrdëlë, gl piássërë, gl piett rusc, ...

L’aggènd ë gl pais ë gl nòrd Auròpa në fav në vin.

Zë në pò fà në gnòštr chë në chëlor chë va da gl bblu a gl viòla. Pë quess, zë tieva macënà gl frutt dend a l'acqua, lassènnëglë ammòll na jërnata sana chë ddu cucchiar ë tè (che, essènn ricch ë tannin, fissa bbuon gl chëlor). Zë filtra e zë fa vogl dend a na cazzaròla schëpërkiata. Òpp quess, zë jetta dend allum ë pëtassië mbólvërë e na ndecchia ë ggòmma arábëca macënata fina fina.

Frunn[càgna | càgna surgente]

Pë fà foj gl surg chë štav dend a gl uort, z’azzúppënë diec chil ë frunn dend a vind letra d’acqua pë na décëma ë juorn. Fatt quess z’annacqua tutt cos chë n’ávëtë diec letra d’acqua. Zë pomba cchiù vòt attòrn a lë chiand attaccat da gl surg. Pò sërvì pur condr a gl frúschëlë, lë magnacòzz, lë fërmich, lë címmëcë, ...

Legn[càgna | càgna surgente]

Gl còr tiénnërë ë lë rámëra zë vacanda fácëlë fácëlë; zë në rrèsc a fà na spèc ë fëšchiariegl.

Përëculosëtà[càgna | càgna surgente]

La chianda è tutta quanda vëlenosa pëbbía ë gl cianur e ciert alcalòidë chë tè dend. Sulamènd gl sciuor e gl frutt bbiegl fatt (ma no gl uëssëciegl chë štav dend) nën suo vëlënus. Quann zë fa la chëmbëttura, la còtta avašta a fà scrià gl chëmbuošt cianogënétëcë.