Uid d'a örtografij-a molësan

Dda Wikipedia.
Vaje a: navigazione, truova
Incubator-logo.svg
Questa pagina fa parte dell'INCUBATOR DI NAP.WIKI per i dialetti italiani meridionali non direttamente napoletani
Wikipedia-logo-nap.png

L-alfebét[càgna | càgna surgente]

  • Aa
  • Bb
  • Cc - semprë 'a 'c' toštë
  • Ćć (/tssch/) - pô sëmbrà e 'ġ'
  • Čč (/tsch/)
  • Dd
  • Ee (Èè) - côm-u Talian
  • Éé (/ej/)
  • Éj éj (Ij ij)
  • Ëë (/euh/)
  • Ff
  • Gg - hard 'g', pô ess quaś silenzjôs e (i.e. 'brgunj' /brëhugnë/, 'gol' /holë/)
  • Ġġ (Gj gj) - soft 'g'
  • Hh (/kh/) - pronounced in the back of the throat/zë prnunć n'u rét d'a gol.
  • Ii
  • Jj (/y/) a la fin dë na parôl zë prnunć /jë/ (/yeuh/)
  • Ll
  • Mm
  • Nn
  • Nj nj (Gn gn)
  • Ôô (/oh/) - omega/ommégh (grand o)
  • Oo (/aw/) - omicron/ommighr (picölë o)
  • Öö (/ueuh/; /oë/) - pô ess prnunćat com-e ë
  • Pp
  • Qq
  • Rr - pô ess vôcalëxë miézz-e duj cösönand (i.e. 'brgunj' /brëhugnë/)
  • Ss (/s/; /z/)
  • Ss ss (ß) (/s/)
  • Śś (/ssh/) - pô sëmbrà e 'ż'
  • Šš (/sh/)
  • Tt
  • Uu
  • Üü (/weuh/; /uë/) - pô ess prnënćat com-e ë
  • Vv - pô ess prnunćat com-e 'ü' e miézz-i parôl
  • Xx (/k/; /kh/) - zë us nanz-e 'e', 'i', e 'ë'; rampjaz-u 'ch' Taljan.
  • Zz (/ts/)
  • Żż (/zh/)

NB: A léttr g zë pô métt xë h pë fà gh, aspirated hard g

Lu Schwa e a Léttr Ë[càgna | càgna surgente]

U sön schwa è na grand part d'a leng-a Molësan. Zë pô scriv c'a léttr ë. Lu schwa vé prnënćat a la fin dë ogn parôl. I sul ečezjon son-i parôl xë fënišënë xë n'ad-a vôcal (e.g.: cambà, rëmané, fënì, schwa).

Gjënëralmend, u schwa final nën zè-scriv. Z'eda scriv, commungü, quand vé prijss-e nu cösënand xë vé dop dë n'ad-u schwa. P'esémpj:

  • Frigorifërë (no frigorifër)
  • Angjëlë (no angël)

Zë us pur semb pë marcà a pëssessjon e i prënöm gjunt-e na parôl. P'esémpj:

  • Mammëtë (Mamm[ë]+të)
  • Fijëmë (Fij[ë]+më)
  • Xjappëlë (Xjapp[ë]+lë) (Chjàppëlë)

U schwa zë us pur dénd-i parôl dô e a sol-a vôcal:

  • Xë/Chë

Elisjon[càgna | càgna surgente]

U schwa final z-èlid (zè-squaj) quand-a prossëm-a parôl cümmenz xë na vôcal. Quand a sëcônd-a parôl è d'un-a léttr, štu fenomënë zë marc ê mëttenn na lënëjétt tra i parôl (zë lév u ë final quand è scritt):

  • Quand-a (quand[ë]+a)
  • Quill-u (quill[ë]+u)

Pë rampjazzà u schwa scritt d'i paröl côrt, zë us l-appostrëfë:

  • Z'è(zë+è)
  • D'a (dë+a)
  • Ch'i (chë+i)

P'i paröl xë fënišënë c'u schwa dë vëčënanz, zë us a lënëjétt:

  • Angjël-u mačëllar (Angjëlë u mačëllar)

Xë l'adi parôl nzè-scriv niénd:

  • Quand ann si jut n'a scôl? (/Quand'annë si judë n'a scôlë/)

Traslitrazjôn d'i léttr spečal[càgna | càgna surgente]

  • ć cj
  • č ch
  • ś sj
  • š sh
  • éj ij
  • e/è eh
  • é ej
  • ô oh
  • ë e
  • ü ue
  • ö oe
  • ß ss
  • ġ gj
  • ż zj

Esempj[càgna | càgna surgente]

  • üléj -> uelij
  • mezz-a parôl -> mehzz-a parohl
  • l-aß d'i baštun -> l-ass d'i bashtun

Ačijnd spečal[càgna | càgna surgente]

L-ačend grav pô ess uesat pë marcà l'ačend-a parlat, e zë ûs pë marcà i vérb e l-nfënëtiv (marcà, parlà, cambà, capì, fënì, mërrì).

Xjëral[càgna | càgna surgente]

  • ačend -> ačijnd
  • mes -> miš

Prëposëzjun, prënöm, e parol d'un-u sillabj[càgna | càgna surgente]

  • ê (It:a; En: to; Fr: à)
  • è (It:è; En: is; Fr: est) vérb ess n'a terz-a przon d'u prësend
  • e o pûr et (c'u t sëlënzjos) (It:e; En: and; Fr: et)
  • u (It:il; En: the (m.); Fr: le)
  • a (It:la; En: the (f.); Fr: la)
  • i (It:i, le, gli; En: the (pl.); Fr: les)

Cöndrazjun[càgna | càgna surgente]

  • na è na prëposëzjôn.
  • n'a o n'u so brëvjazjun dë a e u rëspëttôsamend.
    • è na brëvjazjun dë énn-e, xë è gjà na brëvjazjôn dë dénd-e