Mbriachèlla

'A Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search
Varianti esistenti: Wikipedia's W.svg Sovera pelosa (Napulitano) -

Lazio Coat of Arms.svg Artícule scritte 'n
sud-laziale/cominése

Mbriachèlla
Arbutusunedo03.jpg
Mbriachèlla
Crassifecazzione scientìfeca
Dëminië Eukaryota
Regn Plantae
Sottërègn Tracheobionta
Dëvësion Magnoliophyta
Class Magnoliopsida
Órdënë Ericales
Famiglia Ericaceae
Jènërë Arbutus
Spèc A. unedo
Nommenclatura binommiale
Arbutus unedo
L., 1753
Nòmë chëmun

Mbriachèlla

La Mbriachèlla (Arbutus unedo L.) è në štërpon ávëtë 1–8 m., sèmb verd, ë la famiglia ë lë Ericaceae.

Tè na ciuffa fota, tonna, schëmbòšta e dë në chëlor verd cárëchë. La pèdëca è corta, gl ramitt ggiun suó pëlus e rusc, la scòrza è fina, brun-rëssaštra.

Frunn[càgna | càgna surgente]

Frunn

Lë frunn suó assá tòšt, altèrn, sémblëcë, chë në përnucc curt, la ponda pëzzuta e gl lat chë gl diend. Gl chëlor è verd scur e la pággëna ë ngima aglëštrita.

Sciuor[càgna | càgna surgente]

Sciuor ë mbriachèlla

Gl sciuor suó máscurë e fémmëna a gl štess tiemb (armafrëdit), gghiangaštr chë në ccon ë ròsa, dëspuošt a crammòlla da 15-30 pèzzëra, mbonda a lë rámëra. Scëríscënë da nëviembr a marz.

Frutt[càgna | càgna surgente]

Frutt fatt e quasc fatt.

Gl frutt (lë mbriachèll) tiev në përnucc luongh, suó tunn, ë chëlor arang-pórpëra. La pólëpa tènnëra è ggiallaštra. Dend cë štav 10-50 òssa marron chiar. Zë fav a ottobbr - nëviembr.

Andó zë tròva[càgna | càgna surgente]

È na chianda meditërranea chë cresc dend alla zzòna ë la gliva. Zë tròva mmies a gl bbòsch ë lëcin, a gl štërpun, andó la tèrra è chiena ë prèt, da 0 a 800 m/n.l.m.

Us[càgna | càgna surgente]

Mmëdëcina[càgna | càgna surgente]

Pë nfiammazziun a lë vëduèlla, gl rëgnun e a la vëscica. Pë fà cresc la diurèsi: 2 g ë frunn dend a 100 ml ë acqua calla; 2 o 3 tazzin a gl juorn. Z'addòprënë lë frunn nòv (chell chë zë tròvanë mbonda a lë rámëra) raccòt da maj a aušt. Zë fav sëccà a la mbréa, mëvènnëlë spiss e zë rëpónnënë dend a sacchéttëra ë carta. Da addëprà chë attënzion.

Cucina[càgna | càgna surgente]

Chë lë mbriachèll zë pò fà la chëmbëttura, lë vin, l'acquavita e pëffin l'acit. Zë pònn mett sott spird comm a lë cërasc. Së na përzona zë magnà tròpp mbriachèll crud cë vòtaciér.

At us[càgna | càgna surgente]

La scòrza ë ssa chianda eva addëprata pë culurà e pë cungià lë pèll. Gl lëgnam è tuošt e z'addòpr pë fà pícculë fatíë e pë lena da ard. Prëduc në carvon bbuon.

Vid pur[càgna | càgna surgente]

  • Sovera pelosa, la spèc Arbutus unedo scritta pë napulëtan štandart.